สมุนไพรและส่วนผสมที่ใช้
สมุนไพรและส่วนผสมสำหรับประคบอุ่น
สมุนไพรที่ใช้ประคบหัวเข่าในครัวไทยมีไม่กี่ชนิด และหาได้ตามตลาดสดทั่วไป หน้านี้รวบรวมชนิดที่พบบ่อย พร้อมบอกว่าชนิดไหนให้กลิ่น ชนิดไหนให้ความร้อน และชนิดไหนช่วยให้ลูกประคบจับตัวกัน
88 ถ.พัทยาสาย 2 ต.หนองปรือ อ.บางละมุง จ.ชลบุรี 20150 · +66 38 425 678
ผ้าขาวบางห่อส่วนผสม ก่อนนึ่งให้ร้อน
สมุนไพรหลัก
ไพล หัวใจของลูกประคบ
ไพลเป็นสมุนไพรที่ให้กลิ่นเฉพาะตัวและเป็นที่จดจำ ใช้ทั้งหัวสดและหัวแห้ง หัวสดจะให้กลิ่นแรงกว่าและควรล้างให้สะอาดก่อนใช้
หัวสด
ล้างให้สะอาดก่อนใช้ทุกครั้ง กลิ่นแรงกว่า และให้ความชื้นกับลูกประคบมากกว่า เหมาะกับวันที่ต้องการกลิ่นชัด ๆ ในห้อง
หัวแห้ง
เก็บได้นานกว่า กลิ่นเบาลง หั่นเป็นแว่นบางก่อนห่อ ช่วยให้ความร้อนซึมทั่วถึงและลูกประคบจับตัวได้สม่ำเสมอ
ขมิ้นชัน สีและกลิ่นที่คุ้นเคย
ขมิ้นชันให้สีเหลืองอ่อนและกลิ่นอุ่น ใช้ผสมในลูกประคบเพื่อเพิ่มความหอม เวลาหั่นควรหั่นบางเพื่อให้ความร้อนซึมได้ทั่วถึง
ตะไคร้และใบมะกรูด กลิ่นที่ทำให้ผ่อนคลาย
ตะไคร้ทุบพอแตก และใบมะกรูดฉีกเป็นชิ้น กลิ่นของทั้งสองอย่างเป็นกลิ่นที่คนไทยหลายคนเชื่อมโยงกับความสบาย
สัดส่วนพื้นฐานที่ปรับได้ตามบ้าน
สูตรพื้นฐานใช้ไพลเป็นหลัก ตามด้วยขมิ้นชัน ตะไคร้ และใบมะกรูดในปริมาณที่น้อยกว่า ปรับเพิ่มลดตามกลิ่นที่ชอบได้ ไม่มีสัดส่วนตายตัว
ไพลนำ · ขมิ้นชันรอง · ตะไคร้และใบมะกรูดแต่น้อย
วิธีเตรียมห่อลูกประคบ
ห่อส่วนผสมด้วยผ้าขาวบาง มัดให้แน่นพอประมาณ แล้วนึ่งประมาณ 15 ถึง 20 นาทีก่อนใช้ ทดสอบอุณหภูมิทุกครั้งก่อนวางบนผิว
ห่อด้วยผ้าขาวบาง
ผ้าขาวบางช่วยให้ไอน้ำผ่านได้ แต่ยังกักส่วนผสมไว้ไม่ให้หลุดออกมา ใช้ผ้าสองชั้นถ้าส่วนผสมหั่นไว้ละเอียด
มัดให้แน่นพอประมาณ
มัดแน่นเกินไปไอน้ำจะไม่ผ่าน มัดหลวมเกินไปส่วนผสมจะกระจาย เป้าหมายคือรูปทรงที่ยังนวดกับผิวได้โดยไม่ร้อนเกิน
นึ่ง 15 ถึง 20 นาที
นึ่งให้ร้อนทั่วก้อนก่อนใช้ ถ้านึ่งนานกว่านี้ผ้าอาจเปียกโชกและลูกประคบเย็นเร็วขึ้น
ทดสอบอุณหภูมิทุกครั้ง
แตะที่หลังมือก่อนวางบนผิว ถ้าร้อนเกินให้พักไว้สักครู่ อย่ารีบใช้เพราะร้อนใหม่ ๆ
เกลือ ช่วยให้ความร้อนอยู่ได้นาน
เกลือหยาบช่วยให้ลูกประคบอุ่นได้นานขึ้น และช่วยปรับความชื้นในผ้าห่อ ควรใช้เกลือหยาบไม่ใช่เกลือป่นละเอียด
การเก็บและอายุการใช้งาน
เก็บลูกประคบในตู้เย็นได้ประมาณ 2 ถึง 3 วัน ถ้าใช้ต่อควรนึ่งใหม่ทุกครั้ง ถ้ามีกลิ่นเปรี้ยวหรือขึ้นราให้ทิ้งทันที
ข้อควรระวังเรื่องผิวแพ้ง่าย
น้ำมันจากไพลและขมิ้นชันอาจทำให้บางคนรู้สึกคัน ควรทดสอบกับผิวบริเวณเล็ก ๆ ก่อนใช้จริงครั้งแรก ถ้ามีผื่นหรือแสบให้ล้างด้วยน้ำสะอาดและหยุดใช้ชั่วคราว
สมุนไพรอื่นที่บ้านไทยนิยมใช้
บางบ้านเพิ่มใบเตยหรือเปลือกมะนาวลงไปเพื่อกลิ่น แต่ไม่จำเป็นต่อสูตรพื้นฐาน ถ้าไม่ชอบกลิ่นไพลแรง ๆ ใบเตยช่วยให้ลูกประคบมีกลิ่นนุ่มขึ้น
คำถามที่พบบ่อยเรื่องสมุนไพรประคบ
ต้องใช้ไพลสดหรือไพลแห้งดีกว่ากัน
ใช้ได้ทั้งสองแบบ หัวสดให้กลิ่นแรงกว่าและเหมาะกับวันที่ต้องการกลิ่นชัด หัวแห้งเก็บได้นานกว่าและหั่นง่ายกว่า ถ้าเริ่มทำครั้งแรก แนะนำให้ลองหัวแห้งก่อนเพราะควบคุมปริมาณได้ง่ายกว่า
ไม่มีไพล ใช้อย่างอื่นแทนได้ไหม
สูตรพื้นบ้านส่วนใหญ่ยึดไพลเป็นหลัก ถ้าหาไม่ได้จริง ๆ หลายบ้านใช้ขมิ้นชันเพิ่มและเติมตะไคร้ให้กลิ่นนำแทน แต่กลิ่นจะต่างจากสูตรเดิมพอสมควร ลองทำครั้งละเล็ก ๆ ก่อนเพื่อดูว่าชอบหรือไม่
ใช้เกลือป่นแทนเกลือหยาบได้ไหม
ใช้ได้แต่ผลต่างกันชัด เกลือหยาบเก็บความร้อนได้นานกว่าและไม่ละลายติดผ้าง่าย ส่วนเกลือป่นจะดูดความชื้นเร็วและทำให้ผ้าห่อเปียกไว ถ้ามีทางเลือกให้ใช้เกลือหยาบ
นึ่งซ้ำได้กี่ครั้งก่อนทิ้ง
เก็บในตู้เย็นได้ประมาณ 2 ถึง 3 วัน และนึ่งใหม่ทุกครั้งก่อนใช้ หลังวันเหล่านั้นให้ทิ้งและทำชุดใหม่ สังเกตกลิ่นและผิวผ้า ถ้ามีกลิ่นเปรี้ยวหรือขึ้นราให้ทิ้งทันทีไม่ต้องนึ่งซ้ำ
กลิ่นฉุนเกินไป ปรับได้อย่างไร
ลดปริมาณไพลลงและเพิ่มใบเตยหรือใบมะกรูดแทน ใบเตยให้กลิ่นนุ่มและกลมกล่อมกว่า ถ้ายังฉุนอยู่ให้ลดสัดส่วนไพลอีกครั้งในชุดถัดไป การปรับทีละน้อยทำให้ได้กลิ่นที่ชอบโดยไม่ต้องเริ่มใหม่ทั้งชุด
ถ้ายังมีคำถามเพิ่มเติมเกี่ยวกับสมุนไพรประคบ ทีมงานตอบทางโทรศัพท์และอีเมลในเวลาทำการ จันทร์ถึงศุกร์ 09:00 ถึง 18:00 และเสาร์ 10:00 ถึง 15:00
ทำความรู้จักสมุนไพรให้ครบ แล้วเริ่มลงมือที่บ้าน
หน้านี้รวบรวมชนิดที่พบบ่อยในครัวไทย ขั้นตอนถัดไปคือดูวิธีประคบให้ถูกจังหวะ และจัดลำดับการอุ่นเข่าให้เข้ากับวันปกติของคุณ ถ้าต้องการคุยรายละเอียดก่อน ทีมงานพร้อมตอบคำถาม
88 ถ.พัทยาสาย 2 ต.หนองปรือ อ.บางละมุง จ.ชลบุรี 20150 · +66 38 425 678 · [email protected]